Olimpiada Historyczna - jak przygotować się do pracy i eliminacji ustnych

Olimpiada Historyczna - o co konkretnie grasz

Olimpiadę Historyczną prowadzi Polskie Towarzystwo Historyczne. To olimpiada przedmiotowa, więc stawka jest najwyższa z możliwych: laureat i finalista są zwolnieni z matury z historii, a na świadectwie mają 100% na poziomie rozszerzonym. Do tego dochodzą ułatwienia w rekrutacji na studia - ale te ustala już każda uczelnia własną uchwałą, co rozkładamy na czynniki w poradniku olimpiada a matura.

Terminy etapów, opis uprawnień i link do organizatora znajdziesz przy Olimpiadzie Historycznej w naszej bazie. Jeśli dopiero orientujesz się w świecie zawodów wiedzy, przeczytaj najpierw, czym jest olimpiada przedmiotowa - tutaj piszemy już wyłącznie o historii.

Trzy etapy i dwie formy odpowiedzi

Olimpiada Historyczna ma klasyczny układ trzech etapów, ale wyróżnia ją to, że na każdym poziomie mierzysz się z dwiema formami sprawdzianu naraz: pisemną i ustną.

1. Eliminacje szkolne - zgłaszasz się nauczycielowi historii albo dyrektorowi (zwykle na początku października), przygotowujesz pracę badawczą, a szkolna komisja rejestruje cię online razem z tą pracą. Etap zamykają eliminacje ustne, zwykle w listopadzie.
2. Eliminacje okręgowe - najpierw część pisemna (zwykle w styczniu), potem rozłożona na kilka dni część ustna.
3. Eliminacje centralne - część pisemna odbywa się w miastach wojewódzkich, a finałowe eliminacje ustne gromadzą najlepszych w jednym miejscu, wiosną.

Wniosek praktyczny jest jeden: przygotowania do tej olimpiady to nie tylko nauka historii, ale też trening pisania i mówienia o historii. Uczeń, który zna świetnie fakty, ale nigdy nie mówił o nich na głos przez kwadrans, potyka się na etapie, na którym wiedza była wystarczająca.

Wybór specjalności - decyzja, która ustawia cały rok

W Olimpiadzie Historycznej wybierasz specjalność - może to być na przykład historia XX wieku albo historia regionu. Dokładną listę i wymagania znajdziesz w regulaminie u organizatora i to od jej lektury zacznij, zanim cokolwiek zaplanujesz.

Wybieraj po dwóch kryteriach naraz: co czytasz z ciekawości (rok pracy nad nudną dla ciebie epoką jest nie do wytrzymania) i do czego masz literaturę w bibliotece albo czytelni. Zapytaj też nauczyciela, w czym sam czuje się mocny - opiekun znający twoją epokę jest wart więcej niż trzy poradniki. I pamiętaj, że wybór specjalności nie zwalnia z ogólnej wiedzy historycznej; to w niej po prostu wchodzisz najgłębiej.

Praca badawcza w eliminacjach szkolnych

Praca na etap szkolny jest warunkiem wejścia do gry - i pierwszym momentem, w którym olimpiada sprawdza warsztat, a nie erudycję. Cztery zasady działające niezależnie od tematu:

1. Zawęź temat. „Powstanie styczniowe” to nie temat pracy, tylko hasło encyklopedyczne. Dobra praca odpowiada na jedno konkretne pytanie badawcze.
2. Zbuduj bibliografię, zanim zaczniesz pisać. Oddziel opracowania (to, co napisali historycy) od źródeł (to, co zostawiła epoka). Praca oparta wyłącznie na podręczniku i internecie nie obroni się przed komisją.
3. Przypisy rób od pierwszego zdania. Dopisywanie ich na końcu to najprostszy sposób na zgubienie połowy odniesień.
4. Pisz swoim głosem. Komisja pyta potem o treść pracy - musisz umieć obronić każde zdanie, które w niej postawiłeś.

Praca ze źródłem - warsztat, na którym stoi cała olimpiada

Zadania źródłowe to serce części pisemnej. Nie chodzi w nich o to, żeby streścić tekst, tylko żeby go przepytać. Ćwicz to na każdym materiale, który wpadnie ci w ręce - fragmencie kroniki, mowie sejmowej, depeszy, plakacie, mapie, tabeli statystycznej. Stały schemat, który warto sobie zautomatyzować:

• Kto i kiedy? Autor, data, miejsce powstania - i co z tego wynika dla wiarygodności.
• Do kogo i po co? Adresat i cel: inaczej czyta się prywatny list, inaczej odezwę propagandową.
• Co mówi wprost, a co przemilcza? Milczenie źródła bywa ważniejsze niż jego treść.
• Jak się ma do innych źródeł i do stanu badań? Tu wchodzi twoja lektura opracowań.

Rób to pisemnie, na czas, po kilka źródeł tygodniowo. Szybkie rozłożenie tekstu na te cztery pytania odróżnia pracę olimpijską od dobrej odpowiedzi szkolnej - a przy okazji wprost przekłada się na maturę rozszerzoną z historii.

Eliminacje ustne - jak rozmawiać z komisją

Odpowiedzi ustnej uczniowie nie trenują prawie wcale - i właśnie dlatego robi ona największą różnicę. Cztery rzeczy do przygotowania z wyprzedzeniem:

• Ćwicz mówienie na głos, nie w myślach. Wybierz zagadnienie, ustaw minutnik i mów spójnie przez kilka minut. Nagraj się raz i przesłuchaj.
• Miej strukturę. Kontekst, teza, dwa lub trzy argumenty ze wskazaniem źródeł, wniosek. Komisja słyszy porządek myślenia, nie liczbę faktów.
• Naucz się przyznawać do granic wiedzy. „Nie mam pewności, ale sądzę, że...” brzmi lepiej niż zmyślona data - a zmyślonej daty komisja historyków nie przepuści.
• Przygotuj się na pytania o własną pracę. To najbardziej przewidywalna część rozmowy: wypisz pięć pytań, które sam byś zadał, i odpowiedz na nie na głos.

Plan roku i materiały z poprzednich edycji

• Wakacje i wrzesień - regulamin, wybór specjalności, kompletowanie literatury, pierwsze notatki do pracy.
• Październik i listopad - pisanie i domykanie pracy, zgłoszenie przez szkołę, trening odpowiedzi ustnej przed eliminacjami szkolnymi.
• Grudzień i styczeń - praca ze źródłami i lekturami pod część pisemną etapu okręgowego.
• Luty i wiosna - jeśli awansujesz, priorytetem stają się pogłębione lektury ze specjalności i regularne odpowiedzi na głos.

Zestawy zagadnień, tematy prac i przykładowe arkusze z poprzednich edycji publikuje organizator; komplet linków zbieramy w sekcji Materiały przy pozycji olimpiady w bazie. Ogólny plan pracy z zadaniami archiwalnymi opisaliśmy w poradniku jak przygotować się do olimpiady.

Olimpiada Historyczna Juniorów - ścieżka dla ósmoklasisty

Jeśli jesteś jeszcze w szkole podstawowej, twoje zawody to Olimpiada Historyczna Juniorów - prowadzona przez to samo Polskie Towarzystwo Historyczne, adresowana do uczniów klas IV-VIII i zgłaszana przez szkołę. Układ jest bliźniaczy: etap szkolny jesienią, etap drugi z częścią pisemną i ustną, a finał również w dwóch odsłonach, wiosną. To znaczy, że ustnego trenujesz od razu - i wchodzisz do liceum z warsztatem, którego rówieśnicy dopiero się uczą.

Uwaga na uprawnienia: historii nie ma na egzaminie ósmoklasisty, więc tytuł nie zwalnia z egzaminu. Daje za to coś bardzo mocnego - laureat i finalista są przyjmowani do wybranej szkoły średniej w pierwszej kolejności, a do tego dochodzą zaświadczenia według wzoru MEN i nagrody. Więcej o tej ścieżce w poradniku o olimpiadach dla uczniów szkoły podstawowej.

Mediewistyczna i „Losy żołnierza” - inne drogi przez historię

Historia to jedyny przedmiot, w którym masz do wyboru kilka poważnych olimpiad naraz:

• Olimpiada Mediewistyczna, prowadzona przez Collegium Witelona w Legnicy, jest w całości poświęcona historii i kulturze średniowiecza. Nie zwalnia z matury, ale zwycięzca dostaje nagrodę 3000 zł, a laureaci i finaliści preferencje rekrutacyjne według uchwał m.in. KUL, UAM, UKSW, Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Zielonogórskiego.
• Olimpiada „Losy żołnierza i dzieje oręża polskiego” - organizowana przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, UKSW i Centralną Bibliotekę Wojskową - skupia się na historii wojskowości i dołączyła do wykazu MEN olimpiad przedmiotowych zwalniających z matury z historii. Dla kogoś, kto i tak czyta o wojnach i kampaniach, to druga pełnoprawna szansa na to samo zwolnienie.

Materiał w dużej części się pokrywa, więc równoległy start bywa opłacalny - pod warunkiem że każda z tych olimpiad ma w twoim kalendarzu realne miejsce, a nie tylko dobre chęci.

Częste błędy - i pierwszy krok

• Nauka dat zamiast rozumienia procesów. Komisja pyta „dlaczego”, nie „kiedy dokładnie”.
• Praca pisana w ostatnim tygodniu. Widać to po bibliografii i słychać w odpowiedzi ustnej.
• Zero treningu mówienia. Najczęstsza przyczyna odpadnięcia mimo dobrej wiedzy.
• Ignorowanie regulaminu specjalności. Nauka „ogólnie historii” bez zakresu z regulaminu to praca w ciemno.

Zacznij od jednej rzeczy: otwórz Olimpiadę Historyczną w bazie, przeczytaj regulamin u organizatora i wybierz specjalność. Potem dodaj zawody gwiazdką do ulubionych i wpisz terminy do kalendarza - zgłoszenia idą przez szkołę już na początku roku szkolnego. Pełny przegląd zawodów dla twojego rocznika znajdziesz w bazie olimpiad.