Olimpiada Wiedzy o Społeczeństwie - jak się przygotować i którą wybrać

Najpierw rozplączmy nazwy - to najkosztowniejsza pomyłka w tym przedmiocie

W wiedzy o społeczeństwie działa kilka olimpiad o łudząco podobnych nazwach. Różnica między nimi nie jest kosmetyczna, tylko decyduje o tym, co dostaniesz za tytuł:

• Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym, prowadzona przez Uniwersytet Warszawski, to olimpiada przedmiotowa. Laureat i finalista są zwolnieni z matury z wiedzy o społeczeństwie i mają na świadectwie 100% na poziomie rozszerzonym. To jedyna droga do tego zwolnienia.
• Olimpiada Wiedzy o Społeczeństwie, prowadzona przez Stowarzyszenie Edukacyjno-Oświatowe COPTIOSH z Białegostoku, to olimpiada interdyscyplinarna - mimo nazwy nie zwalnia z matury z WOS-u. Daje za to indeksy i preferencje rekrutacyjne na około 30 uczelniach, według uchwał senatów.

Jeśli twoim celem jest 100% z matury, głównym startem musi być ta pierwsza. Jeśli celujesz w konkretny kierunek studiów - druga bywa równie sensowna, byle świadomie. Mechanizm tej różnicy tłumaczymy w poradnikach czym jest olimpiada przedmiotowa i olimpiada a matura.

Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym - jak wygląda

Zawody prowadzi Uniwersytet Warszawski i mają klasyczny, trzystopniowy układ:

1. Zawody szkolne - zwykle w listopadzie, u ciebie w szkole.
2. Zawody okręgowe - zwykle w styczniu.
3. Zawody centralne - finał, zwykle wiosną, na Uniwersytecie Warszawskim.

Formalności są proste, ale mają twardy termin: szkoła zgłasza się bezpośrednio do właściwego Komitetu Okręgowego, zwykle do końca października. Nie ma tu rejestracji indywidualnej - idziesz do nauczyciela WOS-u zaraz po rozpoczęciu roku szkolnego.

Poza zwolnieniem z matury w grze jest jeszcze jedna nagroda: trzydziestu najlepszych uczestników zdobywa indeksy wielu uniwersytetów, przy czym konkretne uprawnienia zawsze wynikają z uchwały danej uczelni.

Temat przewodni - oś twoich przygotowań

Ta olimpiada ma corocznie zmienny temat przewodni. To znaczy, że oprócz stałego zakresu przedmiotu pojawia się obszar, w który trzeba wejść naprawdę głęboko - i który odróżnia uczestnika przygotowanego od takiego, który powtórzył podręcznik.

Sprawdź temat u organizatora najwcześniej, jak się da (link jest przy pozycji olimpiady w bazie), zbierz literaturę wskazaną w regulaminie zamiast przypadkowych artykułów z internetu i prowadź przez cały rok jeden dokument z notatkami: pojęcia, dane, spory, stanowiska, przykłady. Pamiętaj przy tym, że na wyższych etapach pytania rzadko dotyczą tematu przewodniego w izolacji - częściej łączą go z ustrojem, prawem albo polityką międzynarodową.

Ustrój i prawo - twardy rdzeń, którego nie da się obejść

Aktualności są efektowne, ale punkty zdobywa się na ustroju i prawie. Ta część jest w całości do nauczenia, więc grzechem jest jej nie umieć:

• Konstytucja i zasady ustrojowe - podział władz, zwierzchnictwo narodu, państwo prawa, pomocniczość; tryb zmiany konstytucji.
• Organy władzy i relacje między nimi - parlament, prezydent, rząd, sądy i trybunały: kompetencje, kadencje, tryb powoływania, procedury kontrolne.
• Proces legislacyjny - ścieżka ustawy krok po kroku, weto, kontrola konstytucyjności, źródła prawa i ich hierarchia.
• Prawo wyborcze - rodzaje wyborów, metody przeliczania głosów, progi, konsekwencje polityczne.
• Samorząd terytorialny - trzy szczeble, zadania własne i zlecone, budżet, nadzór.
• Podstawy prawa - gałęzie prawa, zdolność prawna i do czynności prawnych, tok postępowania, prawa i wolności oraz środki ich ochrony.

Ucz się tego jak systemu, nie jak listy: rysuj schematy powiązań między organami, odtwarzaj ścieżkę ustawy z pamięci, tłumacz komuś na głos różnicę między kompetencjami dwóch instytucji. Pytania olimpijskie sprawdzają zwykle mechanizm, a nie definicję.

Aktualności - jak czytać wiadomości olimpijsko

To jedyny przedmiot, w którym część materiału powstaje w trakcie twoich przygotowań. Bieżące wydarzenia trzeba śledzić, ale w sposób uporządkowany:

1. Czytaj codziennie, ale krótko - kwadrans dziennie przez rok bije trzy godziny raz w miesiącu.
2. Prowadź kronikę. Jedna strona na miesiąc: wybory i ich wyniki, zmiany w rządach, orzeczenia, decyzje instytucji międzynarodowych, konflikty, duże zmiany prawne.
3. Do każdego wydarzenia dopisz mechanizm. Nie „zmiana rządu w państwie X”, tylko: jaki system rządów, jaka koalicja, jaka procedura.
4. Ucz się nazwisk i funkcji. Kto pełni które urzędy w Polsce i w kluczowych instytucjach międzynarodowych - to najprostsze punkty do zdobycia i najczęściej tracone.

„Świat współczesny” w nazwie olimpiady też nie jest ozdobnikiem: potrzebujesz uporządkowanej wiedzy o ONZ i jej organach, o Unii Europejskiej wraz z procedurami decyzyjnymi i prawem unijnym, o NATO i Radzie Europy oraz o globalizacji, konfliktach współczesnych i polityce zagranicznej Polski. Ucz się tego przez procedury - kto podejmuje decyzję, w jakim trybie i z jakim skutkiem prawnym. Sama lista skrótów nic nie da.

Jak trenować - trzy typy ćwiczeń

• Zadania z materiałem źródłowym. Fragment ustawy, dane sondażowe, wykres, mapa polityczna, tekst publicystyczny - ćwicz odczytywanie i wnioskowanie na czas. To najczęstsza forma zadań w tym przedmiocie.
• Wypowiedź pisemna. Teza, dwa argumenty z konkretnymi przykładami, kontrargument, wniosek. Pilnuj terminologii - w WOS-ie nieprecyzyjne słowo to stracony punkt.
• Mówienie o sprawach publicznych. Wybierz temat, ustaw minutnik i przez kilka minut mów spójnie, powołując się na przepisy i przykłady.

Zadania z poprzednich edycji publikuje organizator - zbieramy je w sekcji Materiały przy pozycji w bazie. Ogólny rytm roku olimpijskiego opisaliśmy w poradniku jak przygotować się do olimpiady.

Reszta rodziny: III RP, Unia Europejska, prawa człowieka

Wokół WOS-u działa cała grupa olimpiad tematycznych. Żadna z nich nie zwalnia z matury, ale wszystkie liczą się w rekrutacji na studia - a materiał w dużej części pokrywa się z tym, którego i tak się uczysz:

• Olimpiada Wiedzy o III RP - ustrój, polityka i historia Polski po 1989 roku; prowadzi ją COPTIOSH, a laureaci i finaliści korzystają z indeksów i preferencji na około 30 uczelniach.
• Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej - instytucje, prawo i polityki UE, również z oferty COPTIOSH i z podobnymi uprawnieniami rekrutacyjnymi.
• Olimpiada Wiedzy o Prawach Człowieka w Świecie Współczesnym - prawa człowieka i systemy ich ochrony; ta sama rodzina zawodów, ten sam typ korzyści.
• Olimpiada Wiedzy o Unii Europejskiej „Gwiezdny Krąg” - pod patronatem instytucji unijnych, otwarta także dla szkół branżowych. Nie daje indeksów, ale nagrodami są wycieczki po Europie o wartości 10 000, 7 000 i 5 000 zł za miejsca I-III oraz wyjazdy studyjne do Parlamentu Europejskiego.
• Ogólnopolska Olimpiada Wiedzy o Państwie i Prawie prowadzona przez WSPiA Rzeszowską Szkołę Wyższą - dla tych, którzy myślą o prawie. Zwycięzca dostaje bezpłatne pięcioletnie studia w WSPiA wraz z akademikiem i stypendium, miejsca od drugiego do piątego bezpłatne studia, a każdy finalista przyjęcie do tej uczelni bez rekrutacji.

Olimpiady COPTIOSH - o społeczeństwie, o III RP i o Unii Europejskiej - są przy tym otwarte nie tylko dla licealistów i uczniów techników, ale też dla uczniów klasy VIII szkoły podstawowej. Dla ósmoklasisty z głową do polityki to rzadka okazja, żeby spróbować sił rok wcześniej.

Plan roku

• Wakacje - wybór olimpiady (i sprawdzenie, która daje to, o co ci chodzi), lektura regulaminu, start codziennego czytania wiadomości.
• Wrzesień i październik - rozmowa z nauczycielem WOS-u i pilnowanie zgłoszenia szkoły do Komitetu Okręgowego; równolegle ustrój i prawo.
• Listopad - zawody szkolne; przed nimi powtórka pojęć i trening zadań źródłowych na czas.
• Grudzień i styczeń - temat przewodni na poważnie, stosunki międzynarodowe, zadania archiwalne z etapu okręgowego.
• Wiosna - jeśli awansujesz, priorytetem są aktualności z całego roku i wypowiedź własna.

Częste błędy i pierwszy krok

• Wybór olimpiady po nazwie, nie po uprawnieniach. Tylko Olimpiada Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym zwalnia z matury z WOS-u.
• Uczenie się samych aktualności. Bez ustroju i prawa nie da się poprawnie zinterpretować żadnej bieżącej sprawy.
• Ignorowanie tematu przewodniego. To on odróżnia przygotowanych od powtarzających podręcznik.
• Nieprecyzyjna terminologia. „Rząd” zamiast „Rada Ministrów” albo mylenie trybunałów kosztuje punkty na każdym etapie.
• Czekanie z rozmową z nauczycielem do listopada. Zgłoszenie szkoły idzie zwykle do końca października.

Zacznij od sprawdzenia, która olimpiada jest twoja: porównaj Olimpiadę Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym i Olimpiadę Wiedzy o Społeczeństwie w bazie, wybierz świadomie i dodaj zawody do ulubionych. Terminy wpisz do kalendarza, a całą ofertę dla swojego rocznika przejrzyj w bazie olimpiad.